1*Auteursnaam: Maurits (Pseudoniem van Paul Adriaan Daum)
*Titel: Goena-goena, oorspronkelijke roman
*Genre: Indische roman
*Jaar van eerste uitgave: 1889
*Jaar en nummer van gebruikte uitgave: 1992, dertiende druk
*Het boek telt 200 pagina’s, de hoofdstukindeling ontbreekt

*2 Goena-Goena is Indisch voor stille kracht, de zwarte kunst. Zoals de titel al duidelijk maakt draait de hele roman om deze zwarte kunst. Want, zo zegt de achterflap: een jonge weduwe probeert een respectabel en reeds gehuwd man in haar netten te verstrikken, gebruik makend van zowel vrouwelijke listen als inlandse tovermiddelen. Hoe die inlandse tovermiddelen precies werken wordt in het midden gelaten, het is al lastig genoeg om alle Indische woorden te begrijpen die Daum gebruikt. Het is overigens wel opmerkelijk hoe Daum zijn roman begint: het eerste stukje gaat over een personage dat slechts de rol van bijfiguur vertolkt, er wordt echter de indruk gegeven dat hij de hoofdpersoon is. Dit zorgde bij mij voor redelijk wat verwarring.

*De eigenlijke verhaallijn (de jonge weduwe en haar plannen) begint pas halverwege het verhaal. Daarvoor wordt als het ware de “voorgeschiedenis” verteld. Zo is de weduwe Den Ekster nog helemaal geen weduwe; ze is nog getrouwd, weliswaar ongelukkig, en heeft nog nauwelijks oog voor Bronkhorst (de man die zij probeert te krijgen) Bronkhorst heeft het veel te druk met zijn notarispraktijken en het woord ontrouw zou onder geen voorwaarde bij hem zijn opgekomen. Toch vloeit de verhaallijn heel logisch voort uit deze “voorgeschiedenissen”, het zijn reacties op het voorgaande. Desondanks zijn de gebeurtenissen redelijk bijzonder, ik kan me niet voorstellen dat zoveel mensen tovermiddelen zouden gebruiken om ervoor te zorgen dat iemand verliefd op hen zou worden. Het is daarom wat moeilijker dan normaal om alles te begrijpen, het komt de meeste mensen ietwat vreemd voor.

*Zoals ik al aangaf, komt de echte verhaallijn pas wat later op gang dan in de meeste romans. Het is in het begin moeilijk te zien wie nu precies de hoofdpersonen zijn en wat de belangrijkste gebeurtenissen zijn. Dit komt vooral door de (misschien overbodige) uitgebreide beschrijving van Prédier, een personage dat niet zoveel invloed heeft op de totale verhaallijn. De rest van de opbouw van de roman verloopt geheel chronologisch, terugblikken zijn er nauwelijks, en ook de gebeurtenissen die zich op andere plaatsen afspelen komen niet of nauwelijks voor. Er zijn wel twee perspectieven, maar dat is vrij logisch, soms wordt het verhaal verteld vanuit de ogen van de Betsy den Ekster, en soms lees je de gebeurtenissen bekeken vanuit de ogen van Bronkhorst.

*Er komen redelijk wat “round caracters” in deze roman voor. Sommigen, zoals meneer en mevrouw Borne, worden onnodig uitgebreid beschreven. Zij zijn niet van groot belang om het verhaal draaiende te houden, alhoewel hun inleidende functie erg belangrijk is en zij ook het slot bepalen. De weduwe Den Ekster is een van de vier belangrijkste personages, ook Bronkhorst, het eigenlijke slachtoffer is daar één van. Verder zijn mevrouw Bronkhorst en de baboe (een Indische meid, maar dan meer) Sarinah belangrijke personages. Betsy den Ekster vind ik sympathiek: zij weet eigenlijk wat haar lotsbestemming is, maar probeert die eigenhandig te veranderen en toont een sterkere wil dan je van haar zou verwachten. Bronkhorst vind ik een slappeling, hij is veel te snel naar mijn zin onder de indruk van wat vrouwelijke charmes en onderschat vrouwen. Sarinah vind ik een beetje griezelig, ze houdt zich dom, maar ze weet heel veel en vaak vraag je je af hoe ze aan die kennis komt.

*Daum heeft zelf in Indonesië gewoond en dat is duidelijk te merken. Het hele boek is doorspekt met Indische woorden, dus herhaaldelijk opzoeken is onvermijdelijk. Na een tijdje hoeft dat weliswaar niet meer, zo weet ik nu uit mijn hoofd dat een baadje een jack is met een opstaand kraagje, nènèh oude vrouw betekent en dat Ketjil “de kleine” is. Dat Daum tot het Naturalisme behoort is ook te merken (de hoofdpersoon is een “nerveus karakter” en haar gedrag wordt deels verklaard door haar opvoeding en haar leefmilieu) Desondankd ontbreken de hoogdravende beschrijvingen hier, Daum houdt alles simpel, beschrijvingen en dialogen.

*Samenvatting:

Notaris Jean Bronkhorst, twaalf jaar geleden op een kleine hoofdplaats in Indië benoemd, ging het voor de wind. Ofschoon zijn vrouw Marie al acht jaar in Indië was, was zij een totok gebleven: zij verzorgde haar huishouding alsof zij nog in Europa was, en daardoor was zij 's avonds altijd doodmoe. Wel kwamen de andere notabelen graag in hun keurige huis met de goed onderhouden, kostbare inboedel, die ieders bewondering wegdroeg; bovendien wist de rijke familie Bronkhorst wat haar gasten toekwam.
Naast hen woonde de familie Borne; een commandant van het kleine garnizoen en een blanke uit Indië afkomstige vrouw, waardoor Borne op de koop toe een hele familie erbij gekregen had, die hij de helft van het jaar op zijn dak had.
Er was weer een stelletje op komst: Betsy, nicht van zijn vrouw, met haar man Den Ekster, een "koffieboer", die ontslag gekregen had, omdat "de boel niet marcheerde." Het echtpaar Den Ekster was niet gelukkig. Het was een treurig huwelijk, waarvan niemand iets wist dan haar tante Borne, haar zuster Lydia en de oude dienstmeid Sarinah, die nog steeds bij Betsy was en aan wie zij veel te veel toevertrouwde over haar man. Ook Sarinah mocht Den Ekster niet, ze gaf zelfs toe hem wel te willen vermoorden. Betsy was van die uitlating geschrokken, maar in haar haat tegen haar man was zij toch al zo ver, dat zij de dienstmeid voor geld haar gang wilde laten gaan! En Den Ekster werd ziek, heel erg ziek. Betsy wist niet wat ze ervan denken moest, zij werd er vreselijk nerveus onder, maar toonde geen spoor van medelijden. Toen de meid haar vertelde, dat ze nog niets gedaan had en de ziekte vanzelf gekomen moest zijn, haalde Betsy opgelucht adem. Hij was dood en zij was onschuldig!
Bronkhorst, die al met het echtpaar Den Ekster had kennis gemaakt, kwam tot de gevolgtrekking, dat de dood hier voor twee mensen een verlossing was geweest, vooral omdat hij bij Betsy geen greintje verdriet bemerkte.
Het echtpaar Borne ontfermde zich over de weduwe; die wilde heus niet bij de Borne's blijven, maar zou, als de rouwtijd zo ongeveer voorbij was, zo vlug mogelijk naar een gepast huwelijk streven. Betsy deed "weder haar intrede in de kleine buitenwereld" met een intiem avondje bij de Bronkhorsten. Zij speelde piano, waarbij Bronkhorst de muziekbladen omsloeg. Hij beloofde de viool voor de dag te halen, zodat zij samen muziek zouden kunnen maken. Op dit partijtje was ook Prédier verschenen, een jonge, ongetrouwde planter, zeer spontaan, maar wat ruw in zijn manieren. Hij voelde zich meteen tot Betsy aangetrokken. Die moest echter niets van zo'n koffieboer hebben, een verfijnd type als de notaris lag haar beter.
"Drie maanden later was Betsy bij de Bronkhorsten meer dan bij haar familie, en huisgenoot. De notaris in het bijzonder onderging de invloed van haar gezelschap; hij was blij als zij er was en in haar bijzijn altijd vrolijk en opgewekt, zelfs geestig. Dan scheen het of hij jonger werd, of hij in sommige opzichten zijn twintig jaren terugvond, die al bijna twintig jaren gevloden waren. Zij vond veel goede eigenschappen in hem: hij was gulhartig, vriendelijk, beleefd, in één woord altijd even lief."
Bronkhorst merkt al snel dat hij verliefd is op Betsy, maar probeert dat te verbergen. Betsy merkte al gauw dat Bronkhorst jaloers was op Prédier. Die kant moest het op, al realiseerde zij zich, dat het hier een getrouwde man betrof. Dom genoeg nam zij Sarinah weer in vertrouwen. Die kon wel een handje helpen. Haar zoon Ketjil wist de middelen. Betsy wist van het bestaan van deze zoon niets af; Sarina zei: "Ik heb veel kinderen van veel vaders." Voor die middelen was wel veel geld nodig, het oudje zou er met Ketjil over spreken.
Prédier bezocht de Notaris om te vragen wat hij van een huwelijk tussen hem en Betsy zou vinden. Bronkhorst zei subtiel dat hij ertegen was, mevrouw Bronkhorst was het echter niet met hem eens. Bronkhorst lichtte Betsy in over Prédiers plannen. Het stemde hem gelukkig te horen, dat zij er niet aan dacht met zo iemand te trouwen. Prédier deed toch een aanzoek; hij haalde de stommiteit uit door gebruik te maken van het boek "De Nederlandse Briefsteller". Prompt kreeg hij antwoord waarvoor hetzelfde brievenboek dienst gedaan had. Binnen het etmaal zou hij de risée van het plaatsje zijn en daarom reisde hij maar gauw terug naar zijn koffietuin.
Met hulp van Sarinah begint Betsy met de tovermiddelen om Bronkhorst voor zich te winnen en mevrouw Bronkhorst “uithuizig” te maken. Het lukt deels, op een feestje zijn tallozen mensen getuige van zijn verliefde gedrag en het gedartel van Betsy en Bronkhorst. Marie zag of hoorde niets.
Zo langzamerhand werd het tijd om het grote middel te gebruiken, vond Sarinah; Ketjil had al een lange reis gemaakt om het te halen. Nu Marie niet gezond uithuizig werd, moest zij maar ziek de deur uit. Over de goena-goena (de stille kracht) had Betsy aan haar zus Lidia geschreven. Toen kreeg ze de wind van voren! Lidia schreef: "En als je die gemene streek mocht lukken, dan kijk ik je nooit weer aan, hoor! Al kreeg je er zoveel duiten door als 'n miljonair." Inderdaad voelde Marie zich de laatste dagen niet erg lekker, al herstelde zij vrij vlug. Maar zij kreeg een geduchte klap, toen een anonieme briefschrijver haar inlichtte over wat er zich allemaal thuis afspeelde. Er kwam nog zo'n brief. Marie liet ze Betsy lezen. Deze begreep, dat ze vertrekken moest. Bronkhorst...








Nog geen opmerkingen of toevoegingen op dit document geplaatst.
Wil jij een bericht plaatsen dan kan dat door op "post message" te klikken.