Paul Huis in 't Veld (docent geschiedenis Laurenscollege Rotterdam) / Geschiedenis.net

Inhoudsopgave

Hoofdvraag
Eisen aan de leerling
Periode
Casus
Begrippen en namen
Terug naar de hoofdvraag
Historisch en geografisch kader
1. Van 1596 tot 1830: Rondom de VOC
2. De tijd van het Cultuurstelsel (1830-1870)
3. Afronding en consolidatie van het Nederlandse gezag
4. Van 1900 tot 1942: Ethische Politiek en nationaal bewustzijn
5. De periode rond de dekolonisatie (1942-1962)

Hoofdvraag

Nederland en Indonesië raakten in de loop der eeuwen steeds meer met elkaar verbonden. Waardoor onderscheidden zich de verschillende vormen van contact tussen de twee landen en hoe kan worden verklaard dat de band werd verbroken?

Eisen aan de leerling

De kandidaat moet kunnen uitleggen hoe westerse en 'niet-westerse' samenlevingen elkaar voor en tijdens de Europese expansie en in de post-koloniale periode hebben beïnvloed.
Hieronder vallen:

• het beschrijven en interpreteren van vormen van beïnvloeding
• het verklaren van de invloed van verschillende belangen en waarden
• het herkennen en verklaren van verschillen in beeldvorming
• het geven van historische voorbeelden van de wijze waarop voormalige koloniën en koloniale mogendheden ervaringen uit het verleden verwerkten (en het verklaren van mogelijke verschillen tussen beide).

In het kader van dit onderwerp werden bovenstaande eisen als volgt toegepast:

• vanaf de eerste contacten (einde 16e eeuw( heeft er in Indonesië een ontmoeting plaatsgevonden tussen de Nederlandse cultuur en de Indonesische
• er is als gevolg daarvan sprake van wederzijdse beïnvloeding in de loop der eeuwen dwz. het gaat niet uitsluitend om de vestiging door de Nederlanders van een koloniaal rijk aldaar, maar ook om de reactie daarop van de Indonesische samenleving.
• hierbij is tevens de wederzijdse beeldvorming belangrijk.
• de invloed van het koloniale bezit aldaar op Nederland komt in beperkte mate ook aan bod
• in de stof komen a. politiek-bestuurlijke b. sociaal-economische c. cultureel-mentale aspecten van beïnvloeding aan de orde

Periode

De stofomschrijving beslaat een tijdperk van 4 eeuwen. Er worden vijf perioden onderscheiden binnen dit tijdperk

1. De periode 1596-1830: de periode rondom de VOC Het jaar 1596 is als aanvang genomen, omdat in dit jaar de eerste Nederlandse schepen de Indonesische archipel bereikten. Dit was het begin van toenemende Nederlandse aanwezigheid en invloed in Zuid-Oost Azië.
2. 1830-1870, de periode van het Cultuurstelsel
3. 1870-ca.1918, de periode van afronding en consolidatie van het Nederlands gezag
4. 1900- 1942, de periode van de Ethische Politiek en het nationalisme
5. 1942-1962, de periode rond de dekolonisatie Het jaar 1942, toen de Japanse bezetting begon, vormde het begin van het einde. De Republiek Indonesië werd uitgeroepen op 17 augustus 1945. Het daarop volgende vier jaar durende diplomatieke en militaire conflict eindigde op 27 december 1949 met de soevereiniteitsoverdracht, waarbij Indonesië ook formeel een onafhankelijke staat werd.

De periode 1949-1962 kan worden gezien als de nasleep van de dekolonisatie en het begin van de verwerking daarvan. Het vasthouden aan Nieuw-Guinea staat symbool voor de moeizame verwerking van de dekolonisatie. Met het afstaan van Nieuw-Guinea komt er een definitief eind aan de Nederlandse koloniale aanwezigheid in Zuid-Oost Azië.

Casus

Een casus stelt een bepaalde kwestie aan de orde, waarbij verschillende interpretaties mogelijk zijn. Op basis van diverse bronnen moet de leerling zich inzicht verwerven mbt. de belangrijkste aspecten van die kwestie.
De gebruikte bronnen zijn o.a.

• teksten
• afbeeldingen
• cijfers

Begrippen en namen

Soms wordt er gesproken over 'Indonesië', soms over 'Nederlands-Indie' Soms wordt er gesproken over 'Nederland', soms over 'de Republiek' (der zeven Verenigde Nederlanden) Soms wordt er gesproken over de 'Indonesische bevolking', soms over bevolkingsgroepen zoals: Javanen, Atjehers, Ambonezen, Chinezen etc.
Namen worden vaak op de oude manier gespeld bijv. Atjeh ipv. Aceh. Belangrijke begrippen zijn vetgedrukt.

Terug naar de hoofdvraag:

Nederland en Indonesië raakten in de loop der eeuwen steeds meer met elkaar verbonden. Waardoor onderscheidden zich de verschillende vormen van contact tussen de twee landen en hoe kan worden verklaard dat de band verbroken?

Historisch en geografisch kader

In de tijd van de VOC werd de term 'Oost-Indie' gebruikt. Hiertoe behoorden ook nederzettingen buiten de Indonesische archipel. Sinds 1814, bij de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden, was de officiële naam 'Nederlands-Indie'.
De naam 'Indonesië' werd ingevoerd door de nationalisten aan het begin van de 20e eeuw.

Oppervlakte
50x Nederland. De grootste eilanden zijn: Java, Sumatra, Borneo, Celebes en Nieuw-Guinea. De Molukken zijn een eilandengroep met o.a. Ambon en Banda. Kleinere eilanden zijn o.a. Bali, Bangka en Billiton

Klimaat
moesson-klimaat Bestaansmiddelen: Er is een ruim aanbod aan natuurlijke grondstoffen en voedingsmiddelen Het land is rijk aan delfstoffen en mineralen.

Bevolking
Er is een grote verscheidenheid aan etnische groepen met honderden verschillende talen en dialecten. Voor de komst van de Europeanen waren er 3 typen van samenlevingen:

• in de binnenlanden: jagers, vissers en (voedsel)verzamelaars
• landbouw bijv. op Java. Dankzij de rijke oogsten ontstonden er rijke beschavingen met steden met ambachten en nijverheid
• in de kuststreken veel handel ook met China, India en de Arabische wereld

Godsdienst
Door de (handels)contacten met andere landen kwamen er ook andere godsdiensten:

• eerst het Hindoeïsme en het Boeddhisme
• vanaf 1400 werd de Islam de belangrijkste godsdienst
• met de komst van de Europeanen (eerst de Portugezen, later ook de Nederlanders en de Engelsen) ook het Christendom Staatkundig Voordat de Nederlanders van het gebied een eenheid van maakten (eind 19e eeuw) waren er verschillende kleine rijken, die regelmatig met elkaar in oorlog waren.

Gedurende de 16e eeuw waren de Portugezen de enige Europeanen daar. In 1596 verschijnen de eerste Nederlanders.

1. Van 1596 tot 1830: Rondom de VOC

Wat was de aard van de contacten tussen Nederland en Indonesië in de tijd van de VOC en in welke mate leidden die tot verbondenheid?

1.1 De V.O.C.

Na de Portugezen wilden ook de Engelsen en, Fransen en Nederlanders naar Indie. De eerste Nederlandse expeditie vertrok in 1595 en stond onder leiding van De Houtman en De Keyser. In 1596 bereikten zij hun doel: Bantam. In 1602 werd de VOC opgericht om de krachten te bundelen. Rond 1625 was de VOC uitgegroeid tot 's werelds grootste handelsonderneming. In de tijd van de VOC beheersten de Nederlanders nog lang niet de gehele archipel.

In de 17e eeuw was de aandacht van de VOC vooral gericht op de Molukken om het kruidnagelmonopolie te verkrijgen. In de 18e eeuw verschoof de aandacht naar Java omdat toen koffie en suiker belangrijker werden. Het bestuurscentrum van de VOC werd in 1619 door Jan Pieterszoon Coen verplaatst van Ambon naar Jacatra. De nieuwe naam voor deze plaats werd Batavia. Na aanvankelijk grote winsten trad in de 18e eeuw het verval in als gevolg van corruptie en toenemende concurrentie.

De VOC moest in 1783 de steun inroepen van de Staten-Generaal. In 1799 werd de VOC opgeheven. De Nederlandse Staat nam de bezittingen en de schulden over.

1.2 De politiek-economische contacten

De VOC was in eerste instantie een handelscompagnie, die gericht was op het maken van winst. De VOC kreeg van de Staten-Generaal het handelsmonopolie op de handel ten O. van Kaap de Goede Hoop. Daarnaast kreeg de VOC ook bepaalde politieke en bestuurlijke bevoegdheden: zij mocht zelfstandig verdragen sluiten met de vorsten daar, forten bouwen en oorlog voeren. De concurrenten, mn. de Portugezen en de Engelsen, werden met geweld verdreven. De VOC sloot met inheemse vorsten en dorpshoofden handelsverdragen.

De inheemse machthebbers deden dit vooral om steun te krijgen tegen andere inheemse heersers. Voor hen waren de overeenkomsten slechts tijdelijke afspraken. De VOC echter wilde echter contracten voor onbepaalde tijd. Om dat te bereiken werd bij conflicten met geweld het gezag van de VOC opgelegd. Bijv. in 1622 ondernam J.P.Coen een strafexpeditie naar de Banda-eilanden.

1.3 De VOC-tijd: beinvloeding aan de oppervlakte

De VOC nam niet het bestuur van de inheemsen vorsten, maar probeerde haar doel te bereiken via deze vorsten. De leveringen liepen via de vorsten. Hierdoor was weinig direct contact met de bevolking. Er drong ook weinig van de Europese cultuur door tot de vorstenhoven.

De VOC wilde in Azië geen vestigingskoloniën en het aantal Europese vrouwen was dan ook heel beperkt. Nederlandse mannen gingen relaties aan met Indonesische vrouwen (huwelijken of concubinaat) waardoor er een wederzijdse Europees-Aziatische beïnvloeding plaatsvond o.a. op het terrein van taal, kleding, voedsel, godsdienst, huiselijk leven en statussymbolen.

2. De tijd van het Cultuurstelsel (1830-1870)

Wat veranderde er in de invloed van Nederland op Indonesië in de periode 1830-1870, welke belangen lagen daaraan ten grondslag en wat waren de gevolgen voor de contacten tussen de Nederlanders en de Indonesische bevolking?

2.1 De invoering van het Cultuurstelsel op Java

Na een korte periode van Brits bestuur in de Napoleontische tijd kwam het gebied weer onder Nederlands gezag. Het lukte niet om de kolonie winstgevend te maken: er moest zelfs geld op toegelegd worden. In 1825 kwamen de Javanen in opstand olv. prins Diepo-Negoro. De Java-oorlog (1825-1830) leidde tot hoge kosten.

Om de kolonie winstgevend te maken ontwikkelde gouverneur-generaal Johannes van den Bosch het Cultuurstelsel. In het kader van dit stelsel werd de Javaanse boer gedwongen tegen een vaste beloning gewassen (=cultures) te verbouwen als koffie, suiker en indigo. Nederlandse bestuursambtenaren en...








Nog geen opmerkingen of toevoegingen op dit document geplaatst.
Wil jij een bericht plaatsen dan kan dat door op "post message" te klikken.