Maatschappijleer Criminaliteit en rechtsstaat: Hoofdstuk 1
Paragraaf 1:
- Nederland is een rechtsstaat: Binnen een rechtsstaat zorgen rechters ervoor de overtredingen en misdrijven worden bestraft. Daarbij draait alles om:
- regels, vooral geschreven regels die vastliggen in wetten.
- de manier waarop in een samenleving met
regels wordt omgegaan.
- de uitleg die de rechter aan de regels geeft.
- wat de overheid met de regels doet.
- Norm: Wat men normaal vindt in een bepaalde samenleving. Normen zijn regels en gewoonten die uit bepaalde waarden zijn voortgekomen.
- Regels: Normen die we belangrijk vinden voor een samenleving.
- Kenmerken van rechtsregels: - rechtsregels worden gesteld en gehandhaafd
door de overheid.
- rechtsregels gelden in beginsel voor iedereen.
- rechtsregels gaan in het algemeen voor andere regels en normen.
- Wetten hebben doorgaans een lange voorgeschiedenis: zij kunnen zijn ontstaan in de loop van tientallen of zelfs honderden jaren. Wettelijke bepalingen kunnen in het verleden hun oorsprong hebben in gewoonten. Die gewoonten werden zo belangrijk gevonden, dat afwijken ervan nauwelijks werd aanvaard. Zulke gewoonten ontwikkelden zich tot gewoonterecht en vervolgens tot wetten. In de wetten staan de rechtsregels van onze samenleving.
- Inhoud van de rechtsregels voor de samenleving: Geboden, verboden, en sancties voor wie een regel overtreedt.
- Rechtsregel zijn noodzakelijk omdat ze zorgen voor rechtszekerheid, creëren orde, bevorderen de rechtvaardigheid en maken onafhankelijke rechtspraak mogelijk.
- Eigeninrichting: Je mag als burger geen wraak nemen op bijvoorbeeld een dief of moordenaar.
- Rechtsregels veranderen omdat de samenleving veranderde en daarmee ook bepaalde waarden en normen.
- Criminaliteit is zowel tijd- als plaatsgebonden: Maatschappelijke opvattingen over wat strafwaardig en misdadig is en over hoe dit kan worden voorkomen of bestreden, kunnen in de loop der tijd veranderen.
In een dichtbevolkt land als Nederland zijn speciale regels noodzakelijk die voor een dunbevolkt gebied niet of minder nodig zijn.
- Universele verklaring van de rechten van de mens:
- Waarin zijn de belangrijkste rechtsregels van Nederland geregeld? Grondwet: daarin zijn eveneens uitgangspunten van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens opgenomen.
- Strafrecht en vervolging: Wetboek van Strafrecht
- Een strafbaar feit komt alleen voor een rechter als een Officier van Justitie een aanklacht doet.
- Niet strafwaardig: Vormen van strafbaar gedrag waarvan sommige personen of groepen vinden dat ze niet bestraft moeten worden.
- Is een poging tot misdaad strafbaar? Poging tot misdrijf is strafbaar, wanneer het voornemen van de dader zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard.

Paragraaf 2:
- Kenmerken van een rechtsstaat:
- Scheiding van machten à De wetgevende ( regering en parlement), de uitvoerende (regering) en de rechterlijke macht à Trias Politica.
- De verhouding tussen overheid en burgers is in overeenstemming met de wet.
- De rechtsorde wordt gehandhaafd met de middelen die het recht aan de burgers en de overheid geeft. Met ‘rechtsorde’ bedoelen we het geordend samenleven op basis van normen en waarden die in rechtsregels zijn vastgelegd. De Nederlandse rechtsorden wordt ook gekenmerkt door scheiding van machten.
- Grondrechten of vrijheidsrechten van de burgers zijn omschreven en gewaarborgd.
- Rechtsmiddelen van een burger:
-Rechtsorde te handhaven bij bijvoorbeeld het aanspannen van een burgerlijke zaak tegen de overheid.
-
-
- De garantie tegen willekeur van de overheid staat in artikel 1 van het Wetboek van
Strafrecht.
- Willekeur: De overheid moet zich aan haar eigen regels houden.
- Wijze waarop de drie machten met het voorkomen en bestrijden van criminaliteit te maken hebben:
- Wetgevende macht: regering en parlement stellen door de aanvaarding van wetsvoorstellen vast wat strafbaar is. Namens de samenleving plaatsen de regering en het parlement de criminaliteit als beleidsprobleem op de politieke agenda.
- Uitvoerende macht: Politie is samen met het Openbaar Ministerie, belast met de opsporing van strafbaar gedrag.
- Rechterlijke macht: De rechterlijke macht is belast met de rechtspraak. De rechter is onafhankelijk, en bestrijdt en voorkomt criminaliteit d.m.v. het opleggen van straffen.
- Belangrijkste bron van een strafrecht: Wetboek van Strafrecht (1881)
- In het Wetboek van Strafvordering staat het strafprocesrecht. De gang van zaken tijdens en strafproces en de bevoegdheden van de rechter en anderen, zijn daarin geregeld.
- Verschil overtreding en misdrijf:
- Een overtreding is meestal een licht vergrijp, een misdrijf is meestal een meer ernstige schending van de wet.
- Voor overtredingen gelden lagere (maximum)straffen dan voor misdrijven. De vrijheidsstraf bij overtreding heet ‘hechtenis’ (max. 1 jaar) en wordt uitgezeten in het Huis van Bewaring. Op een misdrijf staat als vrijheidsstraf meestal ‘gevangenisstraf die maximaal levenslang is.
- Of er sprake is van een misdrijf of overtreding is bepalend voor de vraag welke rechter een zaak moet behandelen. Misdrijven komen voor een hogere rechter dan overtredingen.
- Of een feit wordt gezien als een overtreding of een misdrijf wordt uiteindelijk bepaald door de wetgever. De wet noemt bepaalde delicten een ‘overtreding’ en andere een ‘misdrijf’.
- Voor overtredingen krijg je meestal geen strafblad, voor misdrijven wel.
- Politieverordening op het niveau van de gemeente heet: Algemene plaatselijke verordening
- Andere bronnen van strafrecht: Wegenverkeerswet, de Algemene Bijstandswet, de Opiumwet, de Wet Wapen en Munitie, de Wet op de Economische Delicten, de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen.
- Lees 17 van blz. 20 en 21 goed door.
- Overmacht: Niet strafbaar is hij die een feit begaat waartoe hij door overmacht is gedwongen. (Wetboek van Strafrecht, artikel 40.)
- Wat bedoelen we met: Het legaliteitsbeginsel geldt bij strafrecht? Je kunt alleen worden gestraft voor wat in een wet strafbaar is gesteld.
- Wat is juryrechtspraak? Voordeel en nadeel?
Juryrechtspraak houdt in dat de jury bepaalt of een verdachte schuldig of onschuldig is. De rechter bepaalt de strafmaat. De beslissing van de jury moet meestal ‘bij eenstemmigheid’ plaatsvinden.
Nadeel: Juryleden zijn beïnvloedbaar.
Voordeel: De maatschappij is meer bij de rechtspraak betrokken.


Paragraaf 3:
- Drie hoofdtaken van de politie: - handhaving van de openbare orde.
- wetshandhaving en opsporing van strafbare feiten.
- hulpverlening.
- Bevoegd gezag: de burgemeester van een gemeente (en uiteindelijk de minister van binnenlandse zaken) of de Officier van Justitie, die moet zorgen voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten.
- De bevoegdheden van de politie zijn nauw omschreven in de politiewet.
- De macht van de politie wordt gecontroleerd door:
- het bevoegd gezag
- de volksvertegenwoordiging, op de verschillende niveaus van de gemeente, provincie en rijk.
- Journalisten die artikelen schrijven over mogelijke missers.
- Burgers die eventueel een rechtszaak kunnen (laten) aanspannen.
- De politieorganisaties zelf die haar goede naam, en die van duizenden politiemensen, wil beschermen.
- Drie soorten rechtbanken:
- kantongerecht
- (arrondissements) rechtbank
- gerechtshof
- Rechten van het Openbaar Ministerie (OM)
- leidt het...








Nog geen opmerkingen of toevoegingen op dit document geplaatst.
Wil jij een bericht plaatsen dan kan dat door op "post message" te klikken.