Deirdre en de zonen van Usnach van Roland Holst, Adriaan

Deirdre en de zonen van Usnach

Roland Holst, Adriaan

Geplaatst op Zaterdag 21 april 2001

1^e druk is in feuilletonvorm in 1916, de 1^e boekvorm verschijnt in 1920
Gelezen druk: Moeilijk te achterhalen, het bevat een nawoord van Jan van der Vegt.
Ik heb dit boek gekozen omdat me zus het me aanraadde.

Samenvatting:

Deirdre wordt geboren onder een vloek. ‘Grote helden, hoge toortsen zullen vallen in haar naam’. ( blz. 7) Zij is de dochter van een harpspeler die aan het hof van de koning zijn brood verdient. Als zijn zeven is geven haar ouders haar aan een oude vrouw zodat zij onder de vloek uit zal komen. Deirdre en de oude vrouw, die Lavarcham heet, gaan wonen in een oude verlaten toren, waar alleen de wind zingt. Op een dag komt er een jager langs, de eerste persoon uit de wereld die Deirdre ziet. Hij is zo onder de indruk van haar bijna goddelijke schoonheid dat hij direct de volgende morgen zijn heer, de koning Concobar Mac Nessa gaat waarschuwen. Deze begint al oud te worden maar heeft nog geen vrouw getrouwd. Na een poosje verschijnt ook deze bij de toren. Hij maakt een afspraak met Deirdre dat hij het jaar daarop weer langs zal komen om haar mee te nemen naar zijn burcht waar zij koningin zal worden. Even later ziet zij een dood beest in de sneeuw met ernaast een raaf. Zij sprak: ‘Zo zal zijn gelaat zijn: als de sneeuw van de nacht; zijn haren als die raaf zo zwart en rood als dat bloed zijn lippen’( blz. 16) Lavarcham vertelde haar dat in heel Ierland maar 1 zo’n man was en dat was Noisa, de zoon van Usnach. Niet lang daarna zag zij hem met zijn broers langslopen en zij riep hem. ‘Noisa voelde uit haar ogen tot zich ingaan de wil das levens, die hem dwong te heersen’ ( Blz. 18 ) De broers van Noisa, Anla en Ardaan, werden aangesteld als bewakers van de liefde. Dan vertrekken zij naar Schotland. Ook daar was een koning die haar begeerde, de zonen van Usnach streden in zijn leger. Zij vertrokken dan naar een klein eiland waar zij lang gelukkig waren. Deirdre heeft er ( waarschijnlijk ) een zoon en een dochter gekregen. Haar kinderen geeft ze aan Monan, de zoon der zee die hen voert naar gebieden waar mensen nooit zullen zijn. Na een poos begonnen de mannen te praten over waar Deirdre geen weet van had, over oorlogen en strijdwagens. Zij verlangden naar dat leven en werden daarmee de wil des levens, de wind, ongehoorzaam. Daardoor ontstaat er een kloof tussen Deirdre en Noisa. Dan komt Fergus, een dienaar van de koning en vertelt dat ze terug kunnen keren naar Ierland, dat de koning zijn woord van vriendschap geeft. Deirdre heeft gedroomd en weet dat de woorden van de koning leugenachtig zijn, hij zal hen in een valstrik leiden om Deirdre te kunnen krijgen. Zij protesteert maar naar haar wordt niet geluisterd. Met dat zij van wal steken raakt Deirdre los uit de werkelijkheid en zweeft als het ware erboven. Aangekomen in Ierland nemen zij intrek in de rode burcht. Terwijl de koning een drinkgelag hield op ‘het recht van de koning’ roept hij Lavarcham en ondervraagt haar. Zij vertelt hem dat Deirdre haar schoonheid verloren heeft door het ruige leven op het eiland en het zoute schuim dat bijtend is. De koning gelooft haar niet en stuurt er iemand op uit om te laten onderzoeken of dat echt waar is. Ondertussen wordt iedereen er dronken behalve de harpspeler. Hij wordt geroepen om de stilte te verdrijven want de koning wil de wind niet horen. Maar Sencha, de harpspeler, luistert en dan gaat ook de wind tot hem in en speelt op zijn harp het lied. Dan worden alle zatlappen wakker, de koning vraagt hem op te houden met spelen en voordat Sencha stopt kijkt hij de koning diep in de ogen en doet hem beseffen dat hij slechts koning van het tijdelijke is. Dan komt de man terug die zou kijken naar de schoonheid van Deirdre. Hij mist een oog. Hij had gezien hoe Noisa en Deirdre schaak speelden tot Noisa aan Deirdre merkte dat iemand haar had gezien. Hij gooide zijn schaakstuk door het raam in het oog van de gluurder. Als de koning dit verhaal hoort wordt hij woest en besluit de rode burcht aan te vallen. Als dit gebeurd is zijn de zonen van Usnach dood en vertrekt Deirdre richting zee om zich over te geven aan de golven. Fergus, die de woorden van de koning had geloofd wordt woest als het bericht van de dood van de zonen van Usnach hem bereikt. Hij valt aan op de burcht van de koning en vernietigt deze. Deirdre, aangekomen bij de zee, vertrekt naar de eeuwigheid.

Analyse:

1. Er is sprake van een opening in de handeling. Het lijkt alsof je midden in de gedachten van de schrijver wordt geworpen. De functie hiervan is het opwekken van nieuwsgierigheid. Wie zijn dan de onwetenden, wie de tallozen?

Het verhaal verloopt chronologisch. Dit is omdat er zoveel stukken zijn vol met beeldspraak, die niet echt verhalen over iets dat met de hoofdpersoon gebeurt, dat het niet meer te volgen zou zijn als het niet chronologisch zou zijn. Het zou te ingewikkeld worden.

Op blz. 25 en 26 bevindt zich een flashback, waar Noisa terugkijkt naar de tijd die achter hem ligt, toen hij nog voor Concobar streed. De functie hiervan is het verklaren van het vertrek naar Schotland: ‘Dat alles is voorbij...wij zijn verbannen!’ ( blz. 26 )

Het boek zit eigenlijk vol met vooruitwijzingen: Ik zie in de tekenen der geheimen , dat er door uw dochter bloed en vuur zal zijn over het hart van dit rijk. Grote helden, hoge toortsen dezer volkeren, zullen vallen in haar naam!’ ( blz. 7 )Dit is een directe vooruitwijzing. Het geeft het noodlot aan. Het doet een voorspelling en in dit geval is het tegelijk weer nieuwsgierigheid opwekken want: Hoe gaat alles dan uitgevoerd worden, welke koningen zullen vallen, komt het überhaupt uit?

Een andere vooruitwijzing staat op blz. 32: Noisa hoort hier de een stem die het onheil aankondigt en het einde. Ook dit is een directe vooruitwijzing. De functie hiervan is ook het aangeven van het noodlot. Het wordt versterkt en tegelijk wordt je herinnert aan de woorden van het begin. De flashforwards lopen als een rode draad door het verhaal en kondigen telkens het einde.

De spanning in het boek loopt eigenlijk met 2 lijnen. Aan de ene kant loopt het

5 helemaal naar beneden omdat je al weet wat er gaat gebeuren maar de andere, dat is de lijn van Deirdre stijgt juist naarmate het einde nadert want wat gaat er nu met haar gebeuren?

Het eind is gesloten. Deirdre heeft zich overgegeven aan het eeuwige, iets wat wij mensen niet begrijpen, ze is verenigd met het eeuwige. De zonen van Usnach zijn dood en al je vragen zijn beantwoord.

Ruimte:

Het sociale milieu is een milieu van ridders, grote stoere krijgers. Machtige koningen die oorlog voeren. Het lijkt middeleeuws. Er zijn druïden, harpspelers en er is magie. Het is een wereldje waarin dit verhaal goed tot z’n recht komt. Ik kan me dit verhaal niet zo...