Inleiding

Dit Profielwerkstuk hebben we geschreven als verplicht onderdeel van het handelingsdeel voor het centraal examen. We hebben in dit PWS aardrijkskunde en economie met elkaar gecombineerd. Zo zullen we ingaan op zowel economische feiten als op culturele en maatschappelijke dingen. We hebben gekozen voor het onderwerp ecotoerisme, omdat we allebei zowel toerisme, als duurzame ontwikkeling erg interessant vonden. We zijn tijdens het maken van dit PWS erg veel te weten gekomen over ecotoerisme en de duurzaamheid hiervan.
Het grootste deel van de toeristische activiteiten vind plaats in of dichtbij natuurgebieden. Na de opkomst van het massatoerisme (vanaf 1960) wordt vanaf de jaren 80 het ecotoerisme steeds populairder. Zoals zoveel begrippen heeft ook deze voor nogal wat spraakverwarring gezorgd. ‘The Ecotourism Society’, zetelend in het Amerikaanse Vermont, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het duidelijk maken van het begrip ecotoerisme. Het genootschap definieert ecotoerisme als volgt: “Ecotourism is responsible travel to natural areas which conserves the environment and improves the welfare of local people.” Dit is een van de meest gebruikte definities. Het woord ‘responsible’ (‘verantwoord’) verwijst naar een toerist die begaan is met de natuur en met de mensen die er wonen en een bijdrage wil leveren aan zowel natuurbehoud als verhoging van het welzijn van die bewoners. Met deze uitgangspunten past deze definitie van ecotoerisme volledig binnen die van ‘duurzaam toerisme’. Ecotoerisme is dus geen alternatief voor duurzaam toerisme, maar een onderdeel ervan.

De eenzame natuurliefhebber van vroeger komt steeds minder voor. De moderne ecotoerist wil de natuur avontuurlijk en georganiseerd voorgeschoteld krijgen. Gewapend met videocamera, fototoestel en onder begeleiding van een deskundige gids trekken ze in kleine groepen door natuurgebieden. Ze doorkruisen verre exotische oorden als Madagskar, Alaska, Venezuela, Ecuador, Borneo, Siberië en Antartica, om de laatste bossen, toendra’s en hooggebergten te doorkruisen.

We vragen ons af of verantwoord ecotoerisme mogelijk is. Is het mogelijk dat ecotoerisme samengaat met natuurbescherming. Zo zijn er arme landen waarbij ecotoerisme de redding kan zijn voor beschermde gebieden. De vernietiging van het regenwoud door landbouw en ontbossing kan stopgezet worden als men de bevolking via het toerisme van een nieuwe bron van inkomsten kan voorzien. Dat gebeurt bijvoorbeeld ook zo in Costa Rica, Ecuador, Oost-Afrika en Zuidoost-Azië.

Toeristische ontwikkelingen zouden dus zo gestuurd moeten worden dat de beschermde natuurgebieden er geen last, en zelfs voordeel van kunnen hebben.
Ecotoerisme is populair en wint nog steeds aan populariteit. Het betreden van al dan niet bedreigde natuurgebieden neemt steeds massalere vormen aan. Steeds meer mensen gaan in hun vakantie bedreigde natuurgebieden verkennen. De lokale ondernemers hebben de teksten op hun uithangborden veranderd. ‘Jungle-trips’, of ‘see the monkeys’ is veranderd in ‘eco-trips’. Ook grote reisorganisaties bieden nu ‘verantwoorde natuurexcursies’ aan.

Bij ecotoerisme is het de bedoeling dat de toerist milieubewuster en met een ervaring rijker terugkeert naar huis. Ook de lokale bevolking gaat dan het belang van natuurbehoud inzien. In het gunstigste geval zou er zelfs sprake kunnen zijn van natuurherstel of ‘nieuwe natuur’. Meestal is het jammer genoeg in praktijk heel anders. Doordat er steeds meer belangstelling komt voor het ecotoerisme begint het een vorm van massatoerisme te worden. De natuur dreigt hierdoor ernstig verstoord en beschadigd te worden. Hierbij komt nog dat de grote reisorganisaties het begrip ecotoerisme wel erg ruim gaan zien. Onder de naam ecotoerisme worden zelfs autoralleys en jachtpartijen verstaan. Van belang is dus dat deze tak van toerisme goed gestuurd wordt, omdat het van belang is voor de natuur en bevolking.

Naast de algemene beschouwing over ecotoerisme gaat een deel van dit PWS over het ecotoerisme in Costa Rica.
Costa Rica is een land waarin bijna alles op het gebied van natuurschoon aanwezig is. Voor de toerist is het land eigenlijk een paradijs. Er zijn palmstranden, koraalriffen, vulkanen en tropische regenwouden met een zeer uitgebreide flora en fauna. Ongeveer 5% van alle planten en diersoorten die er in de wereld zijn komt voor in Costa Rica. Zo leven er 209 verschillende soorten zoogdieren 220 soorten reptielen en amfibieën, 850 vogelsoorten, 1500 soorten bomen en 350.000 soorten insecten, spinnen en kreeften. De regering probeert deze gebieden grotendeels te beschermen. In 1996 was ongeveer 12% van het grondgebied volledig beschermd. De regering had plannen om in de loop der jaren deze 35 nationale parken uit te breiden tot ongeveer 20% van het landoppervlak. Daarnaast zijn er in Costa Rica enkele gebieden die gebruikt worden voor herbebossing en milieuprojecten.

De nationale parken vormen de grootste attractie van het land. Het is de bedoeling dat het ecotoerisme extra inkomsten oplevert voor het onderhoud en eventueel het uitbreiden van de nationale parken. Het toerisme in Costa Rica is vooral in handen van buitenlandse investeerders: negentig procent van de hotels en een groot deel van de particulieren natuurparken. Daarom stelde het congres over duurzaam toerisme in San José, Costa Rica in november 1995 dat de lokale bevolking inspraak moest krijgen als er besluiten over hun gebied worden genomen.

De hoofdvraag van dit Profiel Werkstuk is:
Zijn ontwikkelingslanden gebaat bij ecotoerisme?

Deze hoofdvraag gaan we beantwoorden aan de hand van de volgende deelvragen:

1. Wat houdt ecotoerisme in?
2. Waar vindt je ecotoerisme?
3. Heeft de globalisering effect op het ecotoerisme?
4. Wat levert ecotoerisme op voor Costa Rica en wat zijn de nadelen ervan?

Het profielwerkstuk is onderverdeeld in vijf hoofdstukken. Hoofdstuk 1 t/m 4 behandelen apart de informatie die hoort bij de genoemde deelvragen. Hoofdstuk vijf bestaat uit een betoog dat gemaakt is aan de hand van krantenartikelen. In dit betoog wordt kritisch commentaar gegeven op het ecotoerisme en vertellen we wat wij ervan vinden.
Na de hoofdstukken behandelen en beantwoorden we tenslotte in de conclusie de hoofdvraag.

Toerisme in de wereld

Iedereen heeft weleens te maken gehad met toerisme. Toerisme zou je kunnen omschrijven als ‘rondreizen voor genoegen in de vrije tijd’. Toerisme is een van de grootste industrieën ter wereld. Het is goed voor bijna 11 procent van de totale wereldproductie aan goederen en diensten. Toerisme is ook een snelgroeiende industrie, het biedt het werk aan 200 miljoen mensen.. Nu zijn er ongeveer een half miljard vakantiegangers per jaar op de wereld. Verwacht wordt door de World Travel and Tourism Council (WTTC) dat dit aantal over 10 jaar verdubbeld zal zijn.
Toerisme zouden we volgens het volgende schema kunnen indelen.

Indeling Toerisme

Uit dit schema valt af te lezen dat natuur toerisme is onder te verdelen in ecotoerisme en avontuurlijk toerisme. Ook platteland toerisme en cultureel toerisme kunnen onder ecotoerisme vallen

De globalisering van toerisme

Toerisme wordt over de hele wereld beschouwd als één van de grootste industrie en blijft nog steeds een belangrijke groeisector. De meeste natuurgebieden van de wereld worden door toerisme vernield, en het dringt steeds verder door in afgelegen en biologisch rijke gebieden. Hierdoor worden het woongebied en de traditionele levenswijze van de lokale volkeren steeds meer bedreigd. De landen die heel veel gebruik maken van de internationale toerisme-industrie zijn afhankelijk van een schommelende economie waarover ze geen controle hebben. Plaatselijke economische activiteiten en middelen worden steeds minder gebruikt voor de ontwikkeling van de lokale gemeenschappen. Deze plaatselijke economische activiteiten worden daarentegen wel gebruikt voor anderen, zoals de toeristen. Aangezien er zo weinig internationale regelgeving en normering bestaan heeft het toerisme zich vrij kunnen ontwikkelen over heel de wereld. Het toerisme heeft zelfs meegeholpen aan de globalisering van het vervoer, de communicatie en de financiële systemen.
Toerisme wordt ook aangeprezen als een wondermiddel voor ‘duurzame’ ontwikkeling, oftewel het ecotoerisme. Deze ontwikkelingen van het toerisme zijn alleen niet of heel weinig doorgedrongen tot de lokale bevolking. De negatieve eigenschappen van de toeristische industrie, zoals milieuvervuiling, afvalbergen, schendingen van mensenrechten, oneerlijke loonsverdeling en commercialisering van de culturen, hebben ervoor gezorgd dat vele inheemse volken en gemeenschappen wereldwijd zware schade hebben opgelopen. De inheemse volken zijn veel te weinig betrokken bij de initiatieven van internationale en nationale overheden om over te gaan op ‘duurzaam toerisme’.

Toerisme en wereldhandel

Het toerisme is ongeveer 11% van de wereldeconomie. De toenemende vergrijzing en welvaart zorgen voor nog meer groei in de grootste economische bedrijfstak van de wereld. Het toerisme zorgt voor een jaarlijkse opbrengst van ongeveer 500 miljard dollar, toenemend naar 2.000 miljard in 2020. In 1950 stond dit cijfer nog slechts op 2 miljard dollar. Wereldwijd neemt het toerisme nu ongeveer 1/3 deel van de ontvangsten in de dienstensector voor haar rekening. Daarmee heeft het toerisme de olie- en auto-industrie ingehaald en ligt het toerisme nu op de eerste positie. De World Travel & Tourism Council (WTTC) heeft berekend dat toerisme in 2000 direct en indirect goed was voor 11% van het wereld BNP (US$ 3.575 miljard), 200 miljoen banen oftewel 8 procent van de totale werkgelegenheid. In 2010 zullen deze cijfers gestegen zijn tot 11.6% (US$ 6.591 miljard) van het BNP en 250 miljoen banen oftewel 9 procent van de totale werkgelegenheid.

De toeristische industrie wordt wel heel vaak onderschat in de internationale handel. Toerisme is voor 83% van de landen van de wereld één van hun top vijf exportproducten. Toerisme is goed voor ongeveer 35% van de uitvoer van diensten over de hele wereld en voor 8% van de uitvoer van goederen. Toerisme onderscheidt zich van andere industrieën, doordat het de mensen naar het ‘product’ brengt in plaats van het product naar de mensen. Verder is het toerisme afhankelijk met andere sectoren in de economie zoals luchtvaart, communicatie, landbouw en landrechten.
Alle gevolgen van het toerisme zijn dus verbonden met deze ander sectoren van de economie.

Vrijhandel en de inheemse culturen

De doelstelling van de Wereldhandelsorganisatie is economische groei en globalisering. Deze doelstelling heeft grote gevolgen voor het leven van de lokale bevolking en daarbij ook van hun land en tradities. Mensen en culturen worden tentoongesteld op ansichtkaarten en in advertenties. De inheemse bevolking wordt ook gefotografeerd in hun eigen huis. Toeristen doen net alsof de inheemsen iets exotisch zijn, ze worden behandeld als voorwerp en niet als mens.
De nasleep van de kolonisatie en de ongelijke relaties tussen mensen en regio’s, werkt nu nog steeds door in het toerisme. Daarom zijn de gevolgen van het toerisme niet alleen economisch, maar ook maatschappelijk en psychologisch. Deze laatste twee gevolgen zijn vaak onmeetbaar, maar hebben toch veel impact.
Het verspreiden van Westerse producten en levensstijlen is een van de resultaten van het toerisme. De cultuur van andere volken wordt een handelsgoed op de wereldmarkt. Naties, regio’s en mensen moeten het recht hebben hun cultuur te behouden en zich niet weg te laten werken door de dominante cultuur.
Toerisme heeft vaak negatieve gevolgen voor inheemse volken, andere plaatselijke gemeenschappen en voor de ecosystemen waarvan zij deel uitmaken. Deze gemeenschappen vormen een mengeling van milieu, culturen, religies en etniciteit. Niet-duurzaam toerisme schaadt het milieu en schendt de rechten van de volken en lokale gemeenschappen, zoals het recht op eigendom en toegang tot hun land en tot de natuurlijke hulpmiddelen. Toerisme zorgt ervoor dat volken, hun cultuur en hun heilige plaatsen, commercieel worden en voor iedereen toegankelijk is. Inheemse volken en andere plaatselijke gemeenschappen kunnen op deze manier geen gebruik maken van hun mensenrechten, collectieve rechten en fundamentele vrijheden. Zij worden hierin belemmerd of gediscrimineerd. Lokale gemeenschappen moeten het recht hebben om toerisme te weigeren of te aanvaarden.

Toerisme: de werkelijkheid

Dat het toerisme hele regionale economieën overheerst is algemeen bekend. Toerisme bedreigt en vernietigt vaak de traditionele manier van leven en overleven van de plaatselijke bevolking. Het ruïneert lokale industrieën voor vervoer, communicatie en economie. De liberalisering in economische sectoren zoals landbouw, mijnbouw en bosbouw zorgen voor nog meer toeristische ontwikkeling. Er is geen controle meer over de markt en ze worden steeds afhankelijker van de wereldmarkt en de grote ondernemingen.
Toerisme wordt vaak voorgesteld als een middel om arbeidsplaatsen te scheppen en om de ontwikkeling van de gemeenschappen te bevorderen. Overheidsmaatregelen, de doelstellingen van de WTO en het gebrek aan internationale afspraken over een duurzaam toerisme maken het onmogelijk voor lokale gemeenschappen om controle uit te oefenen over de toeristische projecten in hun regio. Buitenlandse investeringen in de toeristische projecten zorgen ervoor dat de winsten uit het toerisme naar de buitenlandse investeerders terug gaan. 90% van de opbrengst van toerisme verlaat op die manier het land. Gemeenschappen hebben niet het recht om zelf de ondernemingen te kiezen die in hun land gaan investeren. Door de vele concurrentie uit het buitenland wordt het bijna onmogelijk voor kleine en lokale bedrijven om eigen toeristische initiatieven te ontwikkelen. Toeristische gemeenschapsprojecten die een onderdeel willen zijn van het hele ontwikkelingsproces van de betrokken gemeenschap moeten speciaal beschermd worden als ze willen slagen.

Bescherming

Inheemse volken moeten actief meedoen in de toerisme-industrie. Hiervoor moeten ze controle houden over toeristische initiatieven, partners zijn van de overheid en industrie, deelnemen aan het beslissingsproces en de besluitvorming van het toerisme. De Wereldhandelsorganisatie moet hier rekening mee houden. Ze moet haar activiteiten afstemmen op de verdragen en akkoorden tussen inheemse volken en staten. Andere maatregelen om inheemse culturen, land en kennis te beschermen zijn:

• het recht om nee te zeggen tegen toeristische ontwikkelingen.
• toegang tot alle informatie, positief en negatief.
• toegang tot en deelname aan de besluitvorming.
• steun aan modellen en gevalstudies ontworpen door inheemse volken.
• steun aan de economische diversiteit van de gemeenschappen.
• steun aan de ontwikkeling van inheemse gemeenschapsprogramma’s.

Ecotoerisme, wat is dat eigenlijk?

Definities

Er zijn veel verschillende definities van ecotoerisme, hieronder zullen we er drie bespreken.
Ecotoerisme is toerisme, waar de ecologie op de voorgrond is geplaatst. Toeristen bezoeken in het ideale geval van ecotoerisme een gebied, zonder dat de natuur en omgeving hier schade van ondervindt.
Dit begrip is nogal breed op te vatten. Zowel een busreis in een nationaal park in Florida als een werkvakantie in een natuurreservaat in Maleisië behoren tot ecotoerisme. Amerikanen beweren dat de helft van de Amerikaanse volwassenen de afgelopen 5 jaar aan ecotoerisme heeft gedaan. Maar dit is maar een soort van ecotoerisme, want hiermee bedoelen ze ook leuke exotische reisjes met safaritochten door Kenia en bezoeken aan een Mexicaans reservaat voor speciale uitstervende vlindersoorten. Zo worden allerlei reizen naar exotische plekken, met een avontuurlijk karakter, of naar beschermde natuurgebieden als `ecologisch' aangeprezen, omdat het goed verkoopt. De populariteit van dit soort ecotoerisme groeit jaarlijks met 20 tot 30 procent.
De International Eco-tourism Society, waarbij organisaties uit 138 landen zijn aangesloten geeft een veel scherpere definitie:
Ecoreizigers beschermen broze ecosystemen, helpen bedreigde diersoorten en hun leefklimaat, hebben respect voor de bestaande cultuur en dragen bij aan een duurzame ontwikkeling van de plaatselijke omgeving.

Deze vorm van ecotoerisme is waarschijnlijk het beste te omschrijven als een mengeling van milieuzorg en ontwikkelingshulp. Dit soort reizen vind je dan ook niet in gewone vakantiegidsen en zelfs nauwelijks in de brochures van wat avontuurlijkere reisbureaus. Op de websites van organisaties als Earthwatch en Biosphere worden deze reizen aangeboden. Het gaat om reizen met als doel bijvoorbeeld; leeuwen te merken in Zuid-Afrika, sneeuwluipaarden volgen in Nepal, of de lederschildpad bestuderen op exotische plaatsen. Het zijn expedities onder leiding van wetenschappers of een milieuorganisatie, voor liefhebbers met een ruime portemonnee.
De ideale ecotoerist laat zich informeren over de stand van flora en fauna in een gebied. Hij spaart zo niet alleen het milieu, maar draagt met zijn komst bij aan een verbetering van de leefomgeving van de plaatselijke bevolking. Hij besteedt zijn geld bij lokale bedrijven, heeft respect voor de cultuur die hij aantreft en laat bij zijn vertrek zo min mogelijk sporen na. De echte ecotoerist hongert naar kennis van lokale cultuur en is niet te beroerd om, als het even kan, een helpende hand uit te steken om de natuur te beschermen.
Het is voor goedwillenden vaak moeilijk is te bepalen hoe ecologisch een reis is. Er bestaan wel groene certificaten, maar soms betekenen die niet veel meer dan dat hotels zuinig omspringen met energie. Bovendien melden reisbureaus zelden hoeveel van het geld aan de plaatselijke bevolking ten goede komt. Juist de lokale initiatieven ontbreekt het aan mogelijkheden om in rijke landen zelf te werven voor hun activiteiten. En als dan eenmaal besloten is tot een ecovakantie, moet de toerist eerst veelal duizenden zwaar vervuilende vliegkilometers afleggen voordat het ecologische deel van de reis kan beginnen.

Ecotoerisme bestaat volgens het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) uit het volgende:
Ecotoerisme is alle op de natuur gebaseerde vormen van toerisme, met als belangrijkste motivatie van de toerist het waarnemen en appreciëren van de natuur en van de traditionele culturen die voorkomen in natuurgebieden. Ecotoerisme is meestal, maar niet uitsluitend, georganiseerd voor kleine groepen door gespecialiseerde lokale of buitenlandse toeroperators. Het minimaliseert de negatieve impact op de natuur en het sociaal-cultureel milieu en het ondersteunt de bescherming van natuurgebieden.
Dit begrip is nog completer. Hierbij worden reizen aan nog meer eisen gesteld, voordat ze onder ecotoerisme vallen. Veel reizen worden aangeboden als ecotoerisme, terwijl de achtergrond helemaal niet ecotoeristisch is. Zo is het soms zo dat regeringen van ontwikkelingslanden ecotoerisme promoten en hun inheemse culturen, maar ze betonen geen respect voor landrechten of tradities. In Paraguay prijst de staatsdienst voor toerisme de inheemse culturen aan, terwijl ambtenaren racistische taal gebruiken. Ook is het soms zo, dat Indianen zich volledig richten op het opvoeren van dansen voor toeristen, op deze manier wordt hun manier van leven verstoord. Populaire ecotoeristische bestemmingen zoals nationale parken en beschermde gebieden kunnen nadelig zijn als de rechten en noden van inheemse volken niet of onvoldoende in acht worden genomen. Herders van het volk de Masai in Kenia en Tanzania moeten hun traditionele begrazingsgronden ontruimen om plaats te maken voor nationale parken. Men wil hier ecotoerisme ontwikkelen, maar beschadigt alles, in plaats van verbeteren. Terwijl toeristen aangemoedigd worden om op groot wild te jagen, krijgen de traditionele bewoners van de Kalahari verbod van de overheid om hun eeuwenoude jachtpraktijken nog langer te beoefenen. Soms vragen regeringen inheemse volken om in nationale parken te wonen om toeristen te lokken. De betrokken mensen worden als een exotische soort voorgesteld, die samen met de planten en de dieren moet bewaard blijven, zolang de mensen althans zich aan de regels houden. Dus op deze manier wil men ecotoerisme bevorderen, terwijl men zelf alles behalve ecotoeristisch bezig is, omdat men totaal geen rekening houdt met de religies, gewoonten en levensstijl van de inheemse volken.

Waar moet Ecotoerisme aan voldoen?

• Ecotoerisme zou kansen moeten scheppen voor de plaatselijke bevolking. In sommige streken is dat al het geval: In het Peruaanse Amazonegebied gaat ongeveer 60% van de 1,3 miljoen toeristendollars naar de salarissen van de plaatselijke bevolking en de aankoop van voedsel op de lokale markt.
• De bescherming van de natuurgebieden wordt ondersteund door opbrengsten voor de lokale gemeenschappen, plaatselijke organisaties of autoriteiten die belast zijn met het conserveren van die gebieden; arbeidsplaatsen komen de lokale bevolking ten goede. In Nepal werd een project om een waterkrachtcentrale te bouwen in de buurt van een reservaat geschrapt, nadat een economisch onderzoek had aangetoond dat het park meer dollars opleverde dan de waterkrachtcentrale. De Verenigde Staten exporteren ieder jaar ongeveer vijf miljoen ecotoeristen, die elk 2 tot 3 duizend dollar uitgeven, en men verwacht dat hun aantal met de volgende vijf jaar met minstens 20 % zal toe nemen.
• De negatieve impact wordt zoveel mogelijk beperkt.
• Het gaat om kleinschalig georganiseerde activiteiten (voor kleine groepen, door kleine operatoren).

Uit deze eisen zouden we kunnen op maken dat ecotoerisme eigenlijk staat op twee poten: milieuzorg en ontwikkelingshulp.

Ecotoerisme als een duurzaam ontwikkeld concept

Dit schema laat zien de ontwikkeling van niet-duurzaam toerisme naar duurzaam toerisme. Het werkverkeer heeft een groot aandeel in het...

sannewu 04 januari 2009 @ 22:13 uur waar is de conclusie en bronvermelding ensow..?? groovy18 21 oktober 2008 @ 16:46 uur best goed gedaan. kan iemand mij misschien ook vertellen, waar de informatie op internet staat, hoe landen aan ectoerisme doen. dat kan ik niet vinden.